W ciągu dnia oddychasz normalnie, a kilka minut po położeniu się do łóżka jedna lub obie dziurki nosa zaczynają się zatykać. Pojawia się oddychanie przez usta, suchość w gardle, czasem chrapanie i trudniejsze zasypianie. Przyczyn może być kilka. Od suchego powietrza i alergii po budowę nosa. Dobra wiadomość jest taka, że w wielu przypadkach można poprawić komfort jeszcze przed pójściem spać.
Dlaczego nos zatyka się właśnie wieczorem?
Zatkany nos przed snem nie zawsze oznacza infekcję. Część osób zauważa ten problem praktycznie wyłącznie po położeniu się do łóżka. Jednym z powodów jest sama zmiana pozycji ciała. Kiedy leżymy, zmienia się przepływ krwi w obrębie błony śluzowej nosa. Naczynia mogą wypełniać się mocniej, a tkanki lekko puchnąć. Jeśli drogi nosowe już wcześniej były dość wąskie, nawet niewielki obrzęk zaczyna być wyraźnie odczuwalny. Dochodzi do tego naturalny cykl nosowy. Organizm naprzemiennie zwiększa i zmniejsza przepływ powietrza przez prawą i lewą stronę nosa. Dlatego czasami jedna dziurka wydaje się zupełnie drożna, a druga wyraźnie zatkana. Po zmianie boku sytuacja może się odwrócić. Problem staje się bardziej dokuczliwy, gdy występuje dodatkowy czynnik: alergia, infekcja, przewlekły nieżyt nosa albo skrzywiona przegroda nosowa. Znaczenie ma również sypialnia. Suche, mocno ogrzewane powietrze potrafi podrażniać błonę śluzową. Z kolei nadmierna wilgotność sprzyja pleśni i roztoczom, które u osób z alergią mogą nasilać nocne objawy. Jeżeli problemy z oddychaniem przez nos w nocy pojawiają się regularnie, zamiast każdego wieczoru próbować „udrożnić nos”, dobrze jest zastanowić się, dlaczego właściwie się zatyka.
Co możesz zrobić przed snem?
Nie istnieje jeden sposób działający u każdego. Inaczej postępuje się przy suchej błonie śluzowej, inaczej przy alergii, a jeszcze inaczej wtedy, gdy głównym problemem jest budowa nosa. Jeżeli zastanawiasz się, jak odetkać nos przed snem, zacznij od najprostszych rzeczy. 1. Oczyść i nawilż nos roztworem soli Przy uczuciu suchości lub zalegającej wydzielinie dobrym pierwszym krokiem może być sól fizjologiczna albo odpowiedni roztwór soli do nosa. Pomaga usunąć część wydzieliny, pyłków i innych zanieczyszczeń oraz nawilżyć powierzchnię błony śluzowej. W przypadku płukania nosa przy pomocy specjalnej butelki lub irygatora trzeba zwrócić uwagę na wodę. Nie należy używać zwykłej wody prosto z kranu. Powinna być sterylna, destylowana albo wcześniej przegotowana i ostudzona zgodnie z instrukcją danego systemu. Nie trzeba też przesadzać z częstotliwością. Jeśli nos jest zdrowy i drożny, codzienne intensywne płukanie nie jest obowiązkowym elementem wieczornej rutyny. 2. Sprawdź powietrze w sypialni Jeżeli rano budzisz się z suchym gardłem, a zimą nos zatyka się częściej niż latem, winne może być zbyt suche powietrze. Dobrze sprawdzić wilgotność higrometrem zamiast kierować się wyłącznie odczuciem. W sypialni zwykle komfortowy jest poziom około 40–50% wilgotności. Zbyt duża wilgotność również nie jest rozwiązaniem, szczególnie jeśli masz alergię na roztocza albo w mieszkaniu pojawia się pleśń. Pomóc może nawilżacz, ale tylko pod warunkiem regularnego czyszczenia. Zaniedbane urządzenie może stać się dodatkowym źródłem drobnoustrojów. 3. Weź ciepły prysznic przed snem Ciepły prysznic może chwilowo poprawić komfort oddychania, zwłaszcza podczas przeziębienia lub przy gęstszej wydzielinie. Wilgotne, ciepłe powietrze pomaga nawilżyć błony śluzowe i może ułatwić oczyszczenie nosa. Nie oznacza to jednak, że para „leczy” zatoki czy usuwa przyczynę zatkania. Efekt bywa przede wszystkim krótkotrwały i objawowy. Nie ma też potrzeby pochylania głowy nad garnkiem z wrzątkiem. Ryzyko oparzenia jest znacznie bardziej realne niż dodatkowa korzyść w porównaniu z normalnym ciepłym prysznicem. 4. Ogranicz alergeny tam, gdzie śpisz Jeśli nos zaczyna się zatykać głównie po wejściu do sypialni, przyczyna może znajdować się kilka centymetrów od Twojej twarzy. Poduszka, materac, kołdra, dywan czy zasłony mogą gromadzić kurz i alergeny. Przy alergii na roztocza znaczenie ma regularne pranie pościeli oraz ograniczanie miejsc, w których łatwo gromadzi się kurz. W sezonie pylenia dobrym pomysłem może być również wieczorny prysznic i umycie włosów. Dzięki temu nie przenosisz na poduszkę pyłków z całego dnia. Jeżeli objawy regularnie obejmują również kichanie, świąd nosa, łzawienie oczu albo wodnistą wydzielinę, warto rozważyć diagnostykę alergologiczną zamiast przez kolejne miesiące walczyć wyłącznie z zatkaniem. 5. Zmień pozycję podczas snu Położenie płasko może nasilać obrzęk błony śluzowej i zaleganie wydzieliny. U części osób pomocne jest niewielkie uniesienie górnej części ciała. Nie chodzi o spanie niemal na siedząco ani dokładanie kilku przypadkowych poduszek pod samą głowę. Komfortowa, lekko wyższa pozycja może jednak ułatwić oddychanie podczas infekcji czy nasilonego nieżytu nosa. Jeżeli zatkana jest przede wszystkim jedna strona, zwróć też uwagę na pozycję boczną. Leżąc na prawym boku możesz po pewnym czasie odczuwać większe zatkanie prawej strony i odwrotnie. 6. Pamiętaj o nawodnieniu, ale nie próbuj „wypić” zatkanego nosa Dobre nawodnienie pomaga utrzymać prawidłowe funkcjonowanie błon śluzowych i może mieć znaczenie szczególnie wtedy, gdy jesteś przeziębiony, dużo trenujesz albo przebywasz w suchych pomieszczeniach. Nie trzeba jednak wypijać dużej ilości wody bezpośrednio przed snem. To raczej kwestia regularnego nawodnienia w ciągu całego dnia. Litr wody wypity o 23:00 prawdopodobnie szybciej skończy się nocną wizytą w toalecie niż spektakularnym udrożnieniem nosa. 7. Uważaj na krople i aerozole obkurczające nos Preparaty obkurczające błonę śluzową potrafią działać szybko, dlatego łatwo zacząć traktować je jako stały element wieczoru. Problem pojawia się przy zbyt długim stosowaniu. Niektóre substancje obkurczające używane przewlekle mogą doprowadzić do tzw. polekowego nieżytu nosa. Po odstawieniu nos zatyka się jeszcze mocniej, co zachęca do kolejnej dawki. Dlatego takie preparaty powinny być stosowane zgodnie z ulotką i przez krótki okres. Jeśli bez sprayu praktycznie nie jesteś już w stanie swobodnie oddychać, dobrze omówić sytuację z lekarzem lub farmaceutą. 8. Jeśli problem jest mechaniczny, możesz mechanicznie poszerzyć nos Nie każde uczucie zatkania pochodzi z głębi nosa. Czasami wąskim miejscem jest okolica przedniej części przewodu nosowego i skrzydełek nosa. W takiej sytuacji pomocne u części osób bywają zewnętrzne plastry na nos. Przyklejone na skórę delikatnie unoszą i rozszerzają boczne części nosa, zwiększając przestrzeń, przez którą przepływa powietrze. To prosta mechanika, a nie działanie farmakologiczne.
Jak działają plastry rozszerzające nos?
Zewnętrzny plaster nie zmniejsza alergii, nie leczy infekcji i nie prostuje przegrody nosowej. Nie jest również leczeniem bezdechu sennego. Jego zadanie jest znacznie prostsze: mechanicznie rozszerzyć okolice skrzydełek nosa, przez co u niektórych osób przepływ powietrza przez przednią część nosa staje się swobodniejszy. Największej różnicy można spodziewać się wtedy, gdy ograniczenie przepływu rzeczywiście znajduje się w miejscu, na które działa plaster. Jeśli nos jest całkowicie zablokowany przez silny obrzęk błony śluzowej albo dużą ilość wydzieliny, efekt może być znacznie mniejszy. Możesz zrobić prostą obserwację. Delikatnie rozszerz palcami boczne części nosa i spokojnie weź kilka oddechów. Jeśli przepływ powietrza wyraźnie się poprawia, mechaniczne rozszerzenie tej okolicy może być dla Ciebie odczuwalne. Nie jest to jednak test diagnostyczny i nie zastępuje badania laryngologicznego. Plastry NightBreath należą właśnie do tej kategorii produktów. Ich rolą jest mechaniczne wsparcie drożności nosa, a nie leczenie przyczyny problemu. Można potraktować je jako jeden z elementów wieczornej rutyny obok odpowiednich warunków w sypialni czy dbania o błonę śluzową. Dlaczego oddychanie przez nos podczas snu ma znaczenie? Nos nie jest tylko rurą doprowadzającą powietrze. Przepływające przez niego powietrze jest filtrowane, ogrzewane i nawilżane. Kiedy przez większą część nocy oddychamy ustami, częściej pojawia się suchość jamy ustnej i gardła. Niektóre osoby zauważają również większy dyskomfort po przebudzeniu. Nie oznacza to jednak, że za wszelką cenę trzeba zmuszać się do oddychania nosem. Jeśli nos jest wyraźnie niedrożny, najpierw trzeba znaleźć przyczynę. Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do popularnych w internecie metod polegających na zaklejaniu ust podczas snu. Przy znacznej niedrożności nosa czy nierozpoznanych zaburzeniach oddychania podczas snu nie jest to rozwiązanie problemu.
Kiedy zatkany nos powinien skłonić do konsultacji z lekarzem?
Katar podczas kilkudniowego przeziębienia to jedna sytuacja. Nos zatkany niemal każdej nocy przez wiele tygodni, zupełnie inna. Konsultacja laryngologiczna lub lekarska ma szczególny sens, gdy niedrożność utrzymuje się przewlekle, dotyczy stale tylko jednej strony, towarzyszą jej częste krwawienia z nosa, wyraźny ból twarzy, zaburzenia węchu albo nawracające infekcje. Warto również poszukać przyczyny, jeśli regularnie budzisz się z powodu problemów z oddychaniem. Osobną kwestią jest głośne chrapanie połączone z obserwowanymi przerwami w oddychaniu, nagłym łapaniem powietrza w nocy, porannymi bólami głowy lub nadmierną sennością w ciągu dnia. Takich objawów nie powinno się sprowadzać wyłącznie do „zatkanego nosa”. Mogą wymagać diagnostyki zaburzeń oddychania podczas snu, w tym bezdechu sennego.
Zatkany nos w nocy? Zacznij od przyczyny!
Jeżeli problem pojawia się sporadycznie, często wystarczą proste działania: oczyszczenie nosa, lepsze warunki w sypialni, ciepły prysznic czy zmiana pozycji. Przy alergii trzeba ograniczyć kontakt z alergenem. Przy infekcji dać organizmowi czas na powrót do zdrowia. Przy problemie anatomicznym domowe sposoby mogą jedynie częściowo zmniejszyć objawy. A jeśli przepływ powietrza ogranicza przede wszystkim wąska przednia część nosa, mechaniczne plastry na nos mogą być prostym sposobem na poprawę komfortu oddychania bez stosowania substancji leczniczych. Najważniejsze jest rozróżnienie dwóch rzeczy: chwilowo zatkanego nosa i problemu, który powtarza się każdej nocy. W drugim przypadku samo udrażnianie nosa przed snem nie powinno zastępować znalezienia przyczyny.
